Goude \'vefe... lennegezh e brezhoneg

Goude \'vefe...                                                      lennegezh e brezhoneg

Davetań e ranker mont

1.

 

Dihun eo Marsel Tangi ; eizh eur hanter a dap lenn war e vontr. Evel beb beure. Hag evel kustum abaoe m'ema en retred, e sav da nav eur 'met kard – rik. Pa oa o labourad 'ti Gwilhous (presioů, meubl kuizin ha traoů) e ranke bezań 'barzh e oto d'ar poent-se deja. E gevridi dehań a oa mont da weled ar glianted, re droukkontant hag all ; ar re-se dreist-oll. Da esa plaenaad ar jeu, hag e rae. Deut mad e veze d'an dud dre vraz abalamour ma oa bet F.T.P., medalenn da-heul, ha neuze paotr ar banniel da-geńver an 8 a viz Mae ha me 'oar-me. Ha heńv unan deus pennoů braz ar barroz, ba'r jeu evit kement gouel zo, n'en doa ket goullet biskoazh bout laket war ar renk evid an ti-kęr. Ne faote ket dehań, re a labour mod-all diouzh a gonte. Tud zo o doa lâret ur wech e oa abalamour en doa aon e vefe disklęriet traoů kuzh diwar e benn war-fed ar brezel, set' aze ur jeu ! Riotaj toud.

Da gentań toud, lew d'ar sal-dour, da staotad. Re hir e vefe mont d'an traoń : n'eo ket sur e vefe kat da harzań ar stroazh da ziverań a-greiz diskenn gant ar vińs, broudet ma vefe gant al lusk. Anes sońjal ive e c'hallefe kouezań a-led e gorf beke torriń goűg askorn e vorzhed pe un dra bennaket all, ken a fatikefe net. Ha den ebet da zont da sikour anehań a-raog ma tafe Zénaďde 'tro teir eur da gempenn an ti. Nemed hag unan deus ar re a gustum-heńv sklankań gante a gavefe drol n'errufe ket. Ne ouier ket. Na ped gwech en doa bet digarez da gleved anw deus tud marvet mod-se. Gwell gantań neuze pisad ba'n dar (ha neket ba'r pińsin), kuit a vezań en dańjer deus e vuhez. Na pa vez laket diaez beb taol gant un dister dra, deus ar re a vez heskinet an nen gante e vuhez pad : daoust d'ar c'hoant dizourań speg 'barzh e gorf, e chom ur reuziad, etre daou sońj, da hejal-dihejal e stal – lesken e gelloů a-istribilh e-maez al lavabo, peotramant pozań anehe war bord ar priaj gwenn yen ? Hervez kont ne ra ket 'zroug dehe e-giz-se. Er c'hontrel. Ne blij ket se dehań evid afer-se. Da zigentań en doa kavet un diskloum aezet : er-maez pe e-barzh a beb eil. Eeunoc'h n'eus ket. Nann. A-benn ober se 'vat e ranker delc'hen sońj pesort mod e oa kont an dez a-raok. Ar pezh n'eo ket bet evid ober gwech ebed. Da neuze eo chomet an afer evel ma oa… Fenoz ne ta ket re fall gantań se'. N'eo ket re deńval. Na ne sant ket evel gwinardant o teviń an ode. Gall' a ray lonkań ur bannac'h bennaket hidiw. Hag oushpenn unan ma ve kavet końsorted.

 

*

 

Dre vras e c'haller renkań klianted ostaleri Azéline e daou rumm : ar re a zo aze abalamour 'deus ket gwreg ebed hag a vefe o c'hortoz anehe ba'r gęr, ha re all abalamour 'deus ur wreg hag a zo o c'hortoz anehe ba'r gęr. Evid evań ha neuze kontań kaozioů e vezont ene, war-bouez unan, un tamm skribiten ha ne ra ket 'med lenn ar gazetenn, heb lonkań takenn ebed. Gwir eo ne vez ket sec'h e c'hourlańchenn war-lerc'h chakad re : mud ha bouzar eo. A-dreg an daol-gont formika melen ema Azéline, dislivet he fennad blew e-giz foenn, na pa n'eus sort d'eostiń diwarni ken goude 'vefe dornet mad, memes dre ar penn all, lec'h m'eo erru distank ar spern du. Chomet intańvez tregont vloaz zo, ha hi yaouank ha koant c'hoazh, ne oa ket fellet dehi addimeziń daoust ma oa bet targizhier kozh pe goshoc'h o klask war he lerc'h. Kement-se zo kaoz n'a ket da fistoulad he revr d'ar balioů a vez delc'het da sul goude lein – kenkent ha ma veze krog da zańsal gant ur paotr bennaket, heńv da zibunań roll e vadoů, ha diskouez poltred e di, fougeal e leve dehi, ken e ranke-hi tec'hed kuit war-zigarez 'doa prometet d'ar chaseourien, peotramant d'ar skipailh foot, digoriń he stal da bemp eur rik, lakomp. Estroc'h evid ar paotr mud, pladet e revr en ur c'horn dizro, n'eus nemed daou zen er sal en-dro d'un daol formika melen, beb a vannac'h gwin ruz dirake, hag un drivet tasad den ebed a-dal dehań – aet ar pratik da droazhań.

An hini zo azezet fas d'an nor ne zihan ket da frotań e ziwjod gant e vizied ; kaer en dez ober, red e vez dehań asantiń d'un dra splann ken ec'h eo : n'eo ket aotennet ken pizh an tu kleiz hag an tu dehoů, abalamour m'ema ar gouloů a-zehoů d'ar melezour er sal-dour (lec'h n'eus tamm prenestr ebed). E-ser frotań ema o selaou egile, ar journal gantań etre e zaouarn, hag a zo o tisplegań ar c'heleier dehań a vouezh uhel – digresk war briz al legumach (evid ar beizanted, pas evid an dud all) ; un toullad inosanted daoulinet da-geńver ar Pantekost dirak bez Pęr-Vari Tepod (mad a oa graet da hennezh, ar c'hozh pemoc'h-se) ; sell 'ta, erru eo Bernard Fichou war e giz ba'r vro…

Ar c'heloů diwezań-se a ra da galon Marsel Tangi treiń warni he-hunan, disachań ar gwad war an tu kontrel, a-raog adstagań dre an tu mad, re founnus kalz avat. Ken eo aet ar c'hoant staotad digantań a-greiz-toud… Bernard Fichou… Pegeid zo ? Tri-ugent vloaz. Dres, tri-ugent vloaz zo en doa kuitaet ar vro. Bet e oant asambles ba'r skol, chomet kamaraded da-c'houde. Mont a raent da chaseal o-daou, hag oushpenn redeg war-lerc'h jiboez pluńv a veze graet gante. Meur a wech e oa darbet dehe fachań an eil ouzh egile dre faot ur vleukenn, med a-benn ar fin kont e veze plaenaet ar jeu o tapań beb a dortad. Beke'r brezel. Pa oa en em gavet an Alamanted e oa bet goulennet digant ar chaseourien rentań o fuzuilhoů. Ar pezh a voe graet gant an oll, pe 'gozig, anes ankouaad memes tra efamań anehe tu pe du, kuit dehe da voud implijet eneb deomp. Gant an oll, nemed lod (Bernard en o mesk) o doa gallet koachań un arm bennaket. Deut e oa a-benn da silań ar revolver Webley en doa bet digant e dad etre tiretennoů ur pres. (Pesort mod e oa degouezet ur bistolenn saoz sort-se 'barzh e visac'h e 1917, n'en doa ket kontet an doare da zen.) Piw a ouie lâr' oa deus ar c'hoariell, piw er barroz en doa klevet komz diouti ? Nebeud-tre a dud, sur. Setu, pa welas an aotroů maer, daou jańdarm d'e heul, o tont da weled anehań, ha hę-int kenkent da furchal er pres, en doa gouvezet dioushtu-kaer e oa bet fretoulet, ha gant piw. Kaset e oa bet gante daved an Alamanted, re ar c'hommandantur, hag alese d'ur c'hamp pell war-zu ar reter. A-hervez, du-hont en defe graet anaoudegezh gant ur plac'h deus Roumani hag a vefe aet kuit gantań d'ar Stadoů-Unanet. Kontet zo bet a beb sort istorioů diwar o fenn (e vefe-hi 'barzh K.G.B. ha me 'oar-me). Bepred, n'eo ket bet gwelet Bernard Fichou ba'r vro abaoe : an noter an hini en deus graet war-dro gwerzhań an ti ha kement tra a oa da ingalań. N'houllefe ket distreiń amań. Sańset. Evid Marsel, gouiań a oar e tay en-dro un dez bennaket, abalamour da reiń e skas dehań. Deut eo ar mare.

Mont a ra e-maez ar c'horn kled hag e-lec'h kemer war-eeun etreseg ar bar, ec'h a a-gleiz dre an trepas a gas d'an nor a-dreńv. Kuit da dremen hebioů d'Azéline ha d'e gavandidi pa n'a ket da dorriń e benn o klask un digarez evid achap evel-se a-droc'h-trańch. Gant ar strafuilhet ec'h eo ne daol ket pled eo chomet digor frank an nor-dal gantań, met petra 'ra se ? Daw mont d'ar gęr, ar buanań ar gwellań. Ene e vo gwelet. Ac'hann di en do bet amzer moarvat da sońjal er pezh a ray. Chom e-barzh e loch, prennet peb tra warnań, abavańchoů hag all ? Faotań a ra neuze renkań an traoů gant Zénaďde… Kaoc'h, ne oa ket dleet dehań bezań deut dre amań… N'eo ket sańsubl, gall' a raer mont dre ar park… Ne chom ken 'med lampad e-maez ar foz a-benn treuziń hent Karaez, ha yao !…

 

 

 

2.

 

…gant Cherm e oamp bet o kerc'had ar c'hliant beke Gwengamp… Cherm an hini a vez o labourad ganin ordin… en em gleved a raomp mad… n'eo ket evid lâred ne blij ket din bezań gant reoů all, med abaoe zo deut re yaouank ba'r skipailh… gant ar re-se ne vezan ket tre 'barzh ma jeu… gouiań a-walc'h a rit, hań : delc'hmad o selled ouzh an eur, n'o dez ket kalz tra da gontań, hag aze n'eo ket gant ar glianted… hag oushpenn n'evont ket takenn ebed… setu dres e oamp ba'n ostaleri, e kreiz-kęr Gwengamp… red-mad deomp ober un dra bennaket da c'hortoz, abalamour 'oa dilańs gant an traoů… 'moamp ket lonket muioc'h evit kustum – beb a bemp bannac'h bennaket… eizh pe naw ?… a c'hall bezań… ańfin, krog Cherm da gonto din deus e vab, aet da Vro-Spagn da vevań asambles gant ur paotr… ne ouion ket pesort tan an Diaoul a vez o c'hwezhań war an tu kontrel ba o revr… hag ur morian oushpenn… ya, ur morian… unan du kwa, kement hag ober… kavoud a ra din am boa lâret dehań ne oa ket ken spontus-se, nann, kar ne oa ket en riskl da weled bugale-vihan du bepred !… me zo mod-se, delc'hmad o klask treiń ar billig war he zu mad… neuze, petra 'rafet – kat e oan da lesken Cherm e-hunan gant e sońjoů treuz ?… a-benn ar fin e oa echu an traoů, o ! un eur war-lerc'h pe dost, ha neuze karget ar pratik tu 'dreńv an oto…un dra a rankan lâred memes tra : n'eo ket hę-int ac'h afe da glask faot ennomp war-zigarez e vez tomm d'hon fri gwech ha gwechall… hę-int, nann – o familh, ne lâran ket… evid hemań bepred, familh ebed n'en doa ket hag e-se !… hervez kont e oa bet ganet dre amań, med goude ar brezel e oa aet g'ur plac'h deus ar Rusi… peotramant an Amerik pe ur vro bennaket sort-se… ha ne oa ket bet gwelet war e giz ba'r vro abaoe… diouzh ar pezh am eus komprenet e oa e-sell da zistreiń lec'h 'oa bet ganet… d'ober petra, pa n'anaveze ket den ebed ken ?… 'm eus aon en doa c'hoant lâr 'vefe bet graet a-raog mervel… bepred eo di an hini e oamp o kas anehań… ańfin, war-lerc'h ur reuziad ba'r forn e Karaez… ha lew etreseg an toull an ifern-se !… roud ebed deus beg e dok bord an hent, dre chańs… ha Cherm adarre gant kaoz e vab – ne gomprene ket, desavet evel ur gwir baotr, sońj 'ta, ha setu kas anehań gantań da c'hoari boulloů d'ar sadorn, da chaseal d'ar sul, dleet e oa dehań bezań taolet pled pa oa dihanet gant ar football a-greiz-toud a-benn mont da zańsal g'ar c'helc'h… gast ! hennezh all a oa ur ster gantań, o telc'hen chakad-dichakad e c'henoů… ken e oan krog da bouezań butun… petra ?… ya, ar boeson an hini a oa kaoz ive… sell aze n'am boa ket gwelet dioushtu an hini kozh a oa difluket e-maez an douflez ha lampet e-kreiz an hent… pebezh penn kollet anehań !… marw eo, gouiań a-walc'h a ran memes tra… med ne oa ket evid selled a-raog, geo ?… kenkent ha klevet an drouz e oamp chomet a-saw… n'en doa ket prennet boutonioů e vragoů, ar paour-kaezh treul… pa lâran deoc'h e oa aet e benn digantań… ankouaet 'm eus pe me, pe Cherm an hini en doa lâret lakad anehań asambles gant egile all… piw din-me… Lichou… Fichou a gav deoc'h ?… gwelloc'h e ve din klask delc'hen sońj deus e anw ?… ma… bepred, plas a oa 'tal e gichen ba'n arched… forzh penaos n'eo ket heńv a vefe aet da glemm, hań ?… hop ! karget ar paotr kozh ken aez ha tra… oto all ebed war-dro… ene e oa braw… mad-tre e vefe bet ar jeu, paneve ar gwad… gelven ar jańdarmed ? ne oa ket deut spered deomp… tufet-net e oamp, am eus lâret deoc'h damaig… pedavare e vin lesket da vont ?… petra ?… eee ! deoc'h-c'hwi da varc'hata g'ar barner, ho micher eo ! ker a-walc'h oc'h paeet… n'eus ket muntrerien diouzhimp…

 

 

Sylvain Botrel VII.05

 

Embannet (en ur mod difoutre) e-barzh Al Liamm, niv. 352, Here 2005

 



20/12/2007
0 Poster un commentaire

A découvrir aussi


Inscrivez-vous au blog

Soyez prévenu par email des prochaines mises à jour